Een wederkerend werkwoord kan voor kinderen best verwarrend zijn. Dat komt vooral doordat het werkwoord samenwerkt met woorden als me, je, zich of ons. Voor ouders is het daarom handig om te weten wat een wederkerend werkwoord precies is en hoe je dit rustig aan je kind kunt uitleggen.
In dit artikel lees je wat een wederkerend werkwoord betekent, hoe je het herkent en welke voorbeelden je thuis kunt gebruiken. Ook leggen we het verschil uit met een wederkerend voornaamwoord en een wederkerig voornaamwoord. Zo kun je je kind beter helpen bij taal, grammatica en het oefenen voor school.
Wat is een wederkerend werkwoord?
Een wederkerend werkwoord is een werkwoord waarbij de handeling teruggaat naar het onderwerp van de zin. Het onderwerp doet dus iets waarbij de handeling weer bij dezelfde persoon terechtkomt.
Een eenvoudig voorbeeld is: Ik was me. Het onderwerp is ik. De handeling is wassen. Het woord me verwijst terug naar ik. Daarom noemen we zich wassen een wederkerend werkwoord.
Andere voorbeelden zijn:
- Ik vergis me.
- Jij schaamt je.
- Hij herinnert zich iets.
- Wij verheugen ons.
- De kinderen gedragen zich netjes.
Bij deze zinnen hoort het wederkerende deel bij het onderwerp. Het gaat dus niet om iemand anders, maar om dezelfde persoon of dezelfde groep.
Hoe herken je een wederkerend werkwoord?
Je herkent een wederkerend werkwoord vaak aan woorden als me, je, zich, ons of jullie. Deze woorden staan meestal dicht bij het werkwoord en verwijzen terug naar het onderwerp van de zin.
Voor kinderen helpt het om eerst te vragen: wie doet iets in de zin? Daarna kijk je of het woordje me, je, zich of ons terugverwijst naar die persoon. Als dat zo is, heb je vaak te maken met een wederkerend werkwoord.
Let op het onderwerp van de zin
Het onderwerp is belangrijk bij wederkerende werkwoorden. In de zin Hij wast zich is hij het onderwerp. Het woord zich verwijst terug naar hij.
Bij Ik was me verwijst me terug naar ik. Bij Wij vergissen ons verwijst ons terug naar wij. Door steeds het onderwerp te zoeken, wordt het voor je kind veel duidelijker.
Kijk of de handeling teruggaat naar dezelfde persoon
Een handige vraag is: doet iemand iets met zichzelf of voor zichzelf? Bij Zij kleedt zich aan gaat de handeling terug naar zij. Daarom is dit een wederkerend werkwoord.
Bij een zin als Zij kleedt haar broertje aan is dat anders. De handeling gaat dan niet terug naar dezelfde persoon, maar naar iemand anders. Daardoor is aankleden in die zin geen wederkerend werkwoord.
Voorbeelden van wederkerende werkwoorden
Voor kinderen is het vaak makkelijker om wederkerende werkwoorden te begrijpen met duidelijke voorbeeldzinnen. Hieronder staan voorbeelden die goed passen bij basisschoolleerlingen.
- Ik was me na het buitenspelen.
- Jij vergist je in het antwoord.
- Hij schaamt zich een beetje.
- Zij kleedt zich snel aan.
- Wij verheugen ons op de vakantie.
- Jullie gedragen je rustig in de klas.
- De kinderen herinneren zich het verhaal.
- Mijn broer verslikt zich in zijn drinken.
- Ik concentreer me op mijn werk.
- Zij voelt zich vandaag beter.
Je ziet dat het wederkerende woord steeds bij het onderwerp past. Bij ik hoort me. Bij jij hoort je. Bij hij, zij of het hoort vaak zich. Bij wij hoort ons.
Een korte oefening thuis kan zijn om je kind in elke zin eerst het onderwerp te laten aanwijzen. Daarna kan je kind het wederkerende woord zoeken. Zo leert je kind stap voor stap hoe de zin is opgebouwd.
Wat is het verschil tussen een wederkerend werkwoord en een wederkerend voornaamwoord?
Een wederkerend werkwoord is het hele werkwoordelijke deel, zoals zich wassen, zich vergissen of zich herinneren. Het wederkerend voornaamwoord is het losse woordje dat terugverwijst naar het onderwerp, zoals me, je, zich of ons.
Kijk bijvoorbeeld naar de zin: Ik was me. Het werkwoord is was. Het wederkerend voornaamwoord is me. Samen hoort dit bij het wederkerende werkwoord zich wassen.
Voor kinderen is dit verschil soms lastig, omdat beide termen op elkaar lijken. Je kunt het zo uitleggen: het werkwoord vertelt wat iemand doet, en het wederkerend voornaamwoord vertelt naar wie de handeling teruggaat.
Nog een voorbeeld: Hij vergist zich. Het werkwoord is vergist. Het woord zich verwijst terug naar hij. Daardoor weet je dat het om een wederkerende vorm gaat.
Wederkerend of wederkerig wat is het verschil?
Wederkerend en wederkerig lijken veel op elkaar, maar ze betekenen niet hetzelfde. Bij wederkerend gaat de handeling terug naar dezelfde persoon. Bij wederkerig gaat de handeling over en weer tussen twee of meer personen.
Bijvoorbeeld: Het meisje wast zich. De handeling gaat terug naar het meisje zelf. Dit is wederkerend.
Bij De kinderen helpen elkaar gaat de handeling over en weer. Het ene kind helpt het andere kind, en andersom. Dit is wederkerig.
Voor kinderen is het handig om deze twee zinnen naast elkaar te zetten:
- Ik was me.
- Wij helpen elkaar.
Bij de eerste zin doet iemand iets met zichzelf. Bij de tweede zin doen personen iets met elkaar. Dat verschil maakt de uitleg vaak een stuk duidelijker.
Veelgemaakte fouten bij wederkerende werkwoorden
Kinderen vergeten soms het wederkerende woord. Ze schrijven dan bijvoorbeeld: Hij vergist in het antwoord. Dat klinkt niet goed, omdat bij dit werkwoord het woord zich nodig is. De juiste zin is: Hij vergist zich in het antwoord.
Een andere fout is dat kinderen zich en elkaar door elkaar halen. Bij De kinderen wassen zich wast ieder kind zichzelf. Bij De kinderen wassen elkaar wassen de kinderen juist een ander. De betekenis verandert dus helemaal.
Ook kan het lastig zijn om het juiste wederkerend voornaamwoord te kiezen. Een kind schrijft dan bijvoorbeeld: Ik schaamt zich. De juiste vorm is: Ik schaam me. Dit vraagt vooral om veel rustige herhaling met korte zinnen.
Ouders kunnen hierbij helpen door niet alleen te zeggen dat iets fout is, maar door samen te kijken naar het onderwerp. Vraag bijvoorbeeld: over wie gaat de zin? Welk woordje hoort daarbij? Zo leert je kind zelf nadenken over de vorm.
Wederkerend werkwoord oefenen met je kind
Wederkerende werkwoorden oefenen hoeft niet ingewikkeld te zijn. Begin met korte zinnen waarin je kind het onderwerp en het wederkerend voornaamwoord aanwijst. Daarna kan je kind zelf zinnen aanvullen.
Een eenvoudige oefening is:
- Ik was …
- Jij vergist …
- Hij schaamt …
- Wij verheugen …
- De kinderen gedragen …
Laat je kind het juiste woord invullen: me, je, zich of ons. Daarna kun je samen controleren of het woord past bij het onderwerp van de zin.
Ook kun je je kind gewone zinnen laten vergelijken met wederkerende zinnen. Bijvoorbeeld: Zij wast de hond en Zij wast zich. Zo ziet je kind dat de betekenis verandert wanneer de handeling teruggaat naar het onderwerp.
Op oefenboeken.nl kun je gratis werkbladen gebruiken om thuis extra te oefenen met taal en grammatica. Dat is handig wanneer je kind meer herhaling nodig heeft of wanneer je rustig wilt zien welke onderdelen al goed gaan. Werkbladen maken oefenen overzichtelijk en geven ouders snel houvast.
Extra oefenen met taal en grammatica in oefenboeken
Wederkerende werkwoorden horen bij taal en grammatica. In de bovenbouw komen kinderen steeds vaker begrippen tegen zoals werkwoord, voornaamwoord, onderwerp, persoonsvorm en zinsdelen. Als de basis niet stevig is, kunnen dit soort opdrachten snel verwarrend worden.
Met oefenboeken kan je kind stap voor stap oefenen met taalonderdelen. Het voordeel is dat de uitleg, voorbeelden en opdrachten rustig worden opgebouwd. Daardoor hoeft je kind niet alles in één keer te begrijpen, maar kan het steeds verder groeien.
Voor ouders is dat prettig, omdat je niet zelf alle grammatica hoeft te bedenken. Je kunt samen oefenen, nakijken en bespreken waar je kind nog moeite mee heeft. Zo blijft oefenen thuis duidelijk en haalbaar.
De oefenboeken van oefenboeken.nl kunnen vooral helpen wanneer je kind vaker onzeker is bij taalopdrachten. Door regelmatig kort te oefenen, krijgt je kind meer vertrouwen in het herkennen van woorden, zinnen en grammaticale begrippen.
Download nu onze Gratis werkbladen taal & spelling
Meer dan 100.000 ouders oefenen al met ons materiaal en zagen hun kind groeien in zekerheid, tempo en resultaat. Vul hieronder je gegevens in en ontvang de oefenbladen direct als PDF in je mailbox.
Wederkerende werkwoorden en voorbereiding op Leerling in Beeld, Cito en IEP
Bij toetsen zoals Leerling in Beeld, Cito en IEP draait het niet alleen om losse grammatica begrippen. Kinderen moeten vooral taal goed begrijpen, zinnen nauwkeurig lezen en woorden in de juiste context herkennen. Toch kan kennis van onderwerpen zoals wederkerende werkwoorden helpen bij een bredere taalbasis.
Vooral in de bovenbouw kan grammatica terugkomen bij taalopdrachten, woordsoorten of zinsbegrip. Een kind dat weet hoe een zin is opgebouwd, begrijpt vaak beter wat er gevraagd wordt. Dat geeft meer rust tijdens het maken van opdrachten.
Gratis werkbladen en oefenboeken kunnen hierbij ondersteunen. Ze helpen je kind om taalvaardigheden regelmatig te herhalen, zonder dat oefenen zwaar hoeft te worden. Door thuis in kleine stappen te oefenen, kan je kind met meer vertrouwen richting toetsen werken.
Belangrijk is wel dat oefenen niet alleen om toetsen draait. Het doel is vooral dat je kind taal beter begrijpt en zekerder wordt in schoolwerk. Toetsvoorbereiding is dan een logisch gevolg van een stevige basis.
Verzeker je kind van meer vertrouwen met onze fysieke oefenboeken
Wanneer je merkt dat je kind taal en grammatica lastig vindt, kan extra oefenen veel rust geven. Niet door uren achter elkaar te werken, maar juist door regelmatig korte opdrachten te maken. Zo krijgt je kind meer grip op begrippen zoals werkwoorden, voornaamwoorden en zinsdelen.
De fysieke oefenboeken van oefenboeken.nl zijn gemaakt om kinderen stap voor stap te ondersteunen. Ze sluiten aan bij wat kinderen op school leren en geven ouders een duidelijke manier om thuis te helpen. Dat maakt oefenen overzichtelijker, zowel voor jou als voor je kind.
Gebruik de oefenboeken als extra ondersteuning naast school. Zo kan je kind moeilijke onderdelen rustig herhalen, fouten beter begrijpen en met meer zelfvertrouwen aan taalopdrachten werken.
