Telwoorden zijn woorden die iets zeggen over een aantal of een volgorde. Denk aan woorden als drie, tien, eerste, tweede, veel en enkele. Kinderen komen telwoorden al vroeg tegen, maar pas later leren ze dat deze woorden ook bij de woordsoorten horen.
Voor ouders kan dit best verwarrend zijn. Want wanneer is een woord precies een telwoord? En wat is het verschil tussen een hoofdtelwoord, een rangtelwoord en een onbepaald telwoord?
In dit artikel leggen we telwoorden rustig en praktisch uit. Zo weet je waar je kind op school mee bezig is en hoe je thuis op een eenvoudige manier kunt helpen oefenen.
Wat zijn telwoorden?
Telwoorden zijn woorden die aangeven hoeveel er van iets zijn of in welke volgorde iets staat. Ze geven dus informatie over aantallen of plaatsen in een rij.
In de zin “Er liggen vier boeken op tafel” is vier een telwoord. Het woord geeft namelijk aan hoeveel boeken er liggen. In de zin “Zij werd tweede bij de wedstrijd” is tweede een telwoord, omdat het iets zegt over de volgorde.
Telwoorden horen bij de woordsoorten. Kinderen leren ze daarom vaak herkennen bij taal, grammatica en ontleden. De uitleg hoeft gelukkig niet ingewikkeld te zijn: vraag steeds of het woord iets zegt over een aantal of over een volgorde.
Welke soorten telwoorden zijn er?
Er zijn verschillende soorten telwoorden. Voor kinderen op de basisschool zijn vooral hoofdtelwoorden, rangtelwoorden en onbepaalde telwoorden belangrijk.
Het helpt om deze soorten apart te bekijken. Zo wordt duidelijker waarom woorden als vijf, vijfde en veel allemaal telwoorden kunnen zijn, maar niet op dezelfde manier worden gebruikt.
Hoofdtelwoorden
Hoofdtelwoorden geven een precies aantal aan. Denk aan één, twee, drie, tien, honderd of duizend.
Voorbeelden zijn:
Er zitten zes kinderen aan tafel.
Ik heb twee appels gegeten.
In de klas staan dertig stoelen.
Een hoofdtelwoord geeft dus antwoord op de vraag: hoeveel zijn het er? Daarom zijn hoofdtelwoorden voor kinderen vaak het makkelijkst te herkennen.
Rangtelwoorden
Rangtelwoorden geven een volgorde aan. Denk aan eerste, tweede, derde, vierde, laatste of middelste.
Voorbeelden zijn:
Mijn broer werd eerste bij de hardloopwedstrijd.
Zij zit op de derde rij.
Pak de tweede bladzijde van je boek.
Een rangtelwoord geeft antwoord op de vraag: de hoeveelste is het? Dit is een handige vraag om je kind te leren, omdat het verschil met hoofdtelwoorden dan snel duidelijker wordt.
Onbepaalde telwoorden
Onbepaalde telwoorden geven geen precies aantal aan. Ze zeggen wel iets over hoeveelheid, maar niet exact hoeveel.
Voorbeelden zijn woorden als veel, weinig, enkele, sommige, alle, genoeg en meerdere.
Voorbeelden in zinnen:
Er liggen veel potloden in de la.
Sommige kinderen vonden de opdracht moeilijk.
Enkele leerlingen waren al klaar.
Voor kinderen zijn onbepaalde telwoorden vaak lastiger, omdat er geen duidelijk getal in staat. Toch zeggen deze woorden wel iets over een hoeveelheid. Daarom horen ze bij de telwoorden.
Voorbeelden van telwoorden in zinnen
Kinderen begrijpen telwoorden vaak sneller als ze voorbeelden in gewone zinnen zien. Zo leren ze niet alleen de betekenis, maar ook hoe telwoorden in taal worden gebruikt.
Voorbeelden van hoofdtelwoorden:
Ik heb vier schriften in mijn tas.
Er staan twaalf fietsen bij het hek.
De meester deelt twintig blaadjes uit.
Voorbeelden van rangtelwoorden:
Dit is mijn eerste schooldag.
Zij eindigde als derde.
Lees de vijfde zin nog een keer.
Voorbeelden van onbepaalde telwoorden:
Veel kinderen spelen buiten.
Er zijn weinig vragen over.
Alle leerlingen maken de opdracht.
Door samen zinnen te bekijken, ziet je kind dat telwoorden op verschillende plekken in een zin kunnen staan. Soms staan ze voor een zelfstandig naamwoord, zoals drie boeken. Soms staan ze los in de zin, zoals “Hij werd tweede.”
Hoe herkent je kind een telwoord?
Een telwoord herkennen wordt makkelijker als je kind zichzelf twee vragen stelt. Gaat het woord over een aantal? Of gaat het woord over een volgorde?
Bij een aantal gaat het vaak om woorden als drie, tien, veel of weinig. Bij een volgorde gaat het om woorden als eerste, tweede, derde of laatste.
Neem bijvoorbeeld de zin: “Er staan vijf kinderen in de rij.” Het woord vijf zegt hoeveel kinderen er zijn. Daarom is vijf een telwoord.
In de zin “Lotte staat als eerste in de rij” zegt eerste iets over haar plek in de rij. Ook dat is dus een telwoord.
Als je kind twijfelt, kan het helpen om de zin hardop te lezen. Daarna kun je samen vragen: zegt dit woord iets over hoeveel er zijn, of over de hoeveelste iets is?
Waarom zijn telwoorden belangrijk op de basisschool?
Telwoorden zijn belangrijk omdat ze bij meerdere taalonderdelen terugkomen. Kinderen gebruiken telwoorden bij lezen, schrijven, spelling, woordsoorten en soms ook bij ontleden.
In de onderbouw komen kinderen telwoorden vooral tegen als gewone woorden. Ze tellen, lezen korte zinnen en leren woorden als één, twee, eerste en laatste begrijpen. In de middenbouw en bovenbouw wordt de uitleg vaak taaltechnischer.
Dan leren kinderen bijvoorbeeld dat telwoorden een woordsoort zijn. Ze moeten ze kunnen herkennen in zinnen en onderscheiden van andere woorden. Dat is vooral belangrijk bij taalopdrachten en grammatica.
Telwoorden helpen kinderen ook om teksten nauwkeurig te begrijpen. Woorden als alle, sommige, weinig en meerdere kunnen de betekenis van een zin veranderen. Daarom is het goed als kinderen leren om zulke woorden bewust te lezen.
Veelgemaakte fouten bij telwoorden
Een veelgemaakte fout is dat kinderen alleen echte getallen als telwoorden herkennen. Ze zien dan wel dat drie en tien telwoorden zijn, maar missen woorden als veel, weinig, sommige en alle.
Ook raken kinderen soms in de war tussen hoofdtelwoorden en rangtelwoorden. Vijf geeft een aantal aan, terwijl vijfde een volgorde aangeeft. Dat verschil wordt duidelijker als je steeds vraagt: hoeveel of de hoeveelste?
Daarnaast denken kinderen soms dat een telwoord altijd direct voor een zelfstandig naamwoord staat. Dat hoeft niet. In de zin “Hij werd derde” staat derde los, maar het is nog steeds een telwoord.
Rustig oefenen met voorbeeldzinnen helpt om deze fouten te voorkomen. Laat je kind telkens uitleggen waarom een woord een telwoord is. Zo leert het niet alleen het antwoord, maar ook de gedachte erachter.
Telwoorden oefenen met gratis werkbladen
Telwoorden oefenen hoeft thuis niet lang te duren. Korte, duidelijke opdrachten werken vaak beter dan veel oefeningen achter elkaar. Zeker als je kind nog moet wennen aan woorden als rangtelwoord en onbepaald telwoord.
Met gratis werkbladen kan je kind oefenen met het herkennen van telwoorden in zinnen. Denk aan opdrachten waarbij je kind het telwoord onderstreept, het soort telwoord benoemt of zelf een zin maakt met een telwoord.
Voor ouders zijn werkbladen ook handig om te zien waar je kind al zeker in is. Herkent je kind hoofdtelwoorden makkelijk, maar twijfelt het bij woorden als veel of sommige? Dan weet je meteen waar extra oefening nodig is.
Op oefenboeken.nl kun je gratis werkbladen gebruiken om thuis op een laagdrempelige manier met taal te oefenen. Zo krijgt je kind extra herhaling zonder dat het meteen zwaar of schools hoeft te voelen.
Download nu onze Gratis werkbladen taal & spelling
Meer dan 100.000 ouders oefenen al met ons materiaal en zagen hun kind groeien in zekerheid, tempo en resultaat. Vul hieronder je gegevens in en ontvang de oefenbladen direct als PDF in je mailbox.
Extra oefenen met taal in een oefenboek
Soms heeft een kind meer nodig dan losse oefeningen. Bijvoorbeeld als het vaker moeite heeft met woordsoorten, taalregels of het herkennen van woorden in zinnen. Dan kan een oefenboek helpen om stap voor stap meer zekerheid op te bouwen.
Een oefenboek geeft structuur. Je kind oefent niet alleen één los onderdeel, maar werkt ook aan bredere taalvaardigheid. Denk aan spelling, woordsoorten, zinnen, begrijpend lezen en grammatica.
Voor telwoorden is die samenhang belangrijk. Een kind leert niet alleen wat een telwoord is, maar ziet ook hoe telwoorden in echte taalopdrachten voorkomen. Daardoor wordt de kennis beter toepasbaar op school.
De oefenboeken van oefenboeken.nl zijn bedoeld om kinderen thuis rustig te laten oefenen. Ouders kunnen meekijken, uitleg geven waar nodig en hun kind helpen met kleine succeservaringen.
Telwoorden en voorbereiding op Leerling in Beeld, Cito en IEP
Telwoorden zijn meestal geen groot los toetsonderwerp. Toch kunnen ze wel terugkomen binnen bredere taalopdrachten, woordsoorten, grammatica en begrijpend lezen.
Bij toetsen zoals Leerling in Beeld, Cito en IEP moeten kinderen teksten en vragen nauwkeurig lezen. Woorden als alle, sommige, eerste, meerdere en weinig kunnen belangrijk zijn voor het juiste antwoord. Als een kind deze woorden goed begrijpt, leest het preciezer.
Ook bij taaltoetsen kan kennis van woordsoorten helpen. Telwoorden horen daarbij, vooral in de bovenbouw. Het is daarom zinvol om dit onderdeel rustig te herhalen als je kind bezig is met taal en toetsvoorbereiding.
Gratis werkbladen en oefenboeken kunnen hierbij ondersteunen. Ze geven kinderen extra oefening, waardoor ze met meer vertrouwen aan taalopdrachten en toetsen kunnen beginnen.
